आकाशगंगेतील घटक

मागील लेखात आपण आकाशगंगेची माहिती वाचली. तर या आपल्या आकाशगंगेला "मंदाकिनी" असे संबोधतात.

आत्ता आपण आपल्या आकाशगंगेतील घटक बघुया.

आंतरतारकीय वायु

आकशगंगेचे दहा टक्के वस्तुमान वायुरुपी आहे. आकाशगंगेचा आकार लक्षात घेता तिच्यामधील वायु अती विरळ व पारदर्शिच असावेत.
आकाशगंगेतील सर्पिलाकार बाहूंच्या सर्व भागांत आंतरतारकीय वायूवे अस्तित्व आहे. त्यात ७५% हायड्रोजन आणि हीलीयम या दोन वायूंचे एकुण प्रमाण ९९% आहे. हायड्रोजन वायू उदासीन अथवा विद्युतभारीत या दोन प्रकारात आढळतो. आंतरतारकीय अवकाशातील क्षेत्र हायड्रोजनच्या प्रकारावरून ओळखतात.

धूलीकण

आकाशगंगेच्या काही भागात तारे आढळत सुद्धा नाहीत. वस्तुत: तेथे प्रकाश प्रतिबंधक मेघ आहेत. त्यात काही पुर्णपणे कृष्णवर्णी असतात कही मेघांतून प्रकाश झिरपू शकतात. ह्या प्रकाशप्रतिबंधक द्रव्याला "धूळ" असे संबोधतात. धूळीकण आकाराणे अतिशय लहान असतात, ते मायक्रोमीटर या परीमाणातच मोजावे लागतात.
ऑक्सिजन, कार्बन, हायड्रोजन, नायट्रोजन आदिंचे रेणू घन भारीत होऊन त्यांचे धुळीकणांत रूपांतर होते. धुळीकणांचे वस्तुमान अगदीच नगन्य असावे. धुळीकणांचे प्रमाण सर्वत्र सारखे नसते. काही ठिकाणी ते घन इतके असतात की इतर ताऱ्यांकडून येणारा सर्व प्रकाश धुळीकणांमध्ये शोषला जातो. काही वेळा तेजस्वी तेजोमेघांच्या पार्श्वभुमीवर कृष्णवर्णी तेजोमेघ उठून दिसतात.

ग्लोब्युल्स

आपली आकाशगंगा ही एक प्रकारची अजब खजिनाच आहे. ग्लोब्यूल्स हा एक विलक्षण प्रकार, आकाशगंगेतील वैशिष्टपूर्ण आकाराचे कृष्णवर्णी मेघ म्हणजेच "ग्लोब्युल्स". ग्लोब्युल्स सर्वसाधारणपणे एक साखेच गुणधर्म दाखवतात. प्रत्येक ग्लोब्युल्सचा रंग कृष्णवर्णी असतो. ते स्वतंत्र आणि जवळ जवळ गोलाकार असतात पण त्यांचे आकार एक सारखे नाहीत. ग्लोब्युल्सचा व्यास १.३ ते ४ प्रकाशवर्ष एवढे आढळून येतात. तसेच त्यांचे वस्तुमान जास्तीत जास्त म्हणजे सुर्याच्या २०० पट जास्त तर कमीत कमी सुर्याच्या २० पट कमी असते. प्रामुख्याने ग्लोब्युल्स हायड्रोजनच्या रेणूंनी बनलेले असतात.

पुढील भागात आपण आकाशगंगेचे अजुन काही प्रकार पाहू: