Friday, December 14, 2007

बुध

बुध आपल्या सूर्यामालेतील सूर्याला सर्वात जवळ असलेला ग्रह. हा आपल्या पृथ्वीच्या चंद्रपेक्षा थोडा आकाराने मोठा आहे. याचा व्यास ४,८७८ कि. मी. एवढे आहे. तसेच सूर्य आणि पृथ्वीच्या मध्ये असल्यामुळे बुध ग्रहास आंतग्रह असेही म्हणतात, म्हणूनच बुध ग्रह सकाळी आणि संध्याकाळीच आपल्याला आकाशात दिसतो. पण बुध ग्रह नेहमीच दिसतो असे नाही. बुध ग्रह वर्षभरात फक्त काही काळच दिसतो.
बुध ग्रह साधारणत: ५९ दिवसात स्वत:भोवती एक प्रदक्षिणा पूर्ण करतो तर सूर्याभोवती एक प्रदक्षिणा पूर्ण करण्यास ८८ दिवस लागतात. सूर्यापासून बुध ग्रह हा फक्त ५७,९०९,१७५ कि. मी. एवढ्या अंतरावर आहे. या ग्रहाचे सूर्याच्या बाजूकडील भागाचे तापमान ४२० अंश सेल्सीयस इतके प्रचंड असते, तर सूर्याच्या विरुध्द बाजूकडील तापमान अत्यंत थंड म्हणजेच -२०० अंश सेल्सीयस असते. या दोन्ही तापमानात कोणताही सजीव जीवंत राहू शकणार नाही. तसेच या ग्रहावर वातावरण नसल्यामुळे सातत्याने होणाऱ्या उल्कावर्षावाने बुध ग्रह फारच खडबडीत दिसतो. या ग्रहावर गुरुत्वाकर्षण कमी असल्यामुळे यावर वातावरणाचा अभाव जाणवतो.
बुध ग्रहाचा सूर्याभोवती भ्रमणाचा मार्ग हा दीर्घ वर्तुळाकृती आहे. तसेच सूर्याच्या गुरुत्वाकर्षणामुळे बुधाच्या भ्रमण मार्गावर मोठा परीणाम होतो.
बुध ग्रह हा आंतरग्रह असल्यामुळे आपल्याला त्याच्या कलासुध्दा पहावयास मिळतात, तसेच काहीवेळेस आपणास पृथ्वीवरुन बुधाचे सूर्यावरील अधिक्रमण पहावयास मिळते.
बुध ग्रहास एकही उपग्रह (चंद्र) नाही.

Tuesday, December 4, 2007

सूर्य

मगील लेखात आपण आपल्या सूर्यमालेचा जन्म कसा झाला ते पाहिले.
आत्ता आपण आपल्या ग्रहमालेविषयी माहिती पाहूया.

प्रथम सूर्याची माहिती पाहू.


सूर्य हा आपल्या सूर्यमालेचा प्रमुख तारा. या सूर्याभोवतीच आपली ग्रहमाला फिरते.

सूर्य
हा पृथ्वीच्या सर्वात जवळ असलेला तारा. या सूर्यामुळेच आपल्या पृथ्वीवरील सजीवांस जगण्यास अवश्यक उर्जा मिळते.

आपल्या सूर्यमालेतील सर्वात अत्यवश्यक घटक असलेला सुर्य सर्वच बाबतीत प्रचंड मोठा आहे. सूर्याचा आकार आपल्या पृथ्वीच्या मानाने खुप मोठा आहे, साधारणपणे सूर्याच्या व्यासावर १०९ पृथ्वी राहू शकतील. थोडक्यात सूर्याचा व्यास साधारणपणे १३,९२,००० कि. मी. एवढा आहे.
सूर्यावर प्रामुख्याने हायड्रोजन व हिलीयम वायू आढळतात। सूर्यावर दर सेकंदाला हजारो टन हायड्रोजन वायूचे जळून हिलीयम वायूमध्ये रुपांतर होते.

सूर्याच्या पृष्ठभागावरील तापमान ६००० अंश सेल्सीअस व गाभ्यातील तापमान सुमारे १,६०,००० अंश सेल्सीअस इतके आहे.